CO POSZŁO NIE TAK Z FAIREY ALBACORE, SKORO ZAŁOGI WOLAŁY OD NIEGO STARSZEGO SWORDFISHA?
Wprowadzony do służby w 1940 roku Albacore miał poprawić komfort załogi, oferując lepszą aerodynamikę i mocniejszy silnik. W rzeczywistości okazał się maszyną pełną wad, które czyniły go wręcz niebezpiecznym w warunkach działań z pokładów lotniskowców. Największy atut Albacore’a – zamknięta osłona kabiny – okazał się dla lotników morskich katastrofą.
Lądowania na lotniskowcu oraz ataki torpedowe na niskim pułapie wymagają niezakłóconej widoczności pokładu i powierzchni oceanu. Szyby w Albacore łatwo pokrywały się olejem silnikowym, parowały w niskich temperaturach, a podczas deszczu stawały się nieprzejrzyste. W trakcie operacji nocnych osłona odbijała światło przyrządów pokładowych oraz wiązki wrogich reflektorów przeciwlotniczych, oślepiając pilota.
Otwarta kabina modelu Swordfish, choć mroźna, zapewniała za to doskonałą, niczym nieograniczoną widoczność.
Co gorsza, osłona była słabo uszczelniona. Zjawiska aerodynamiczne sprawiały, że do wnętrza kabiny zasysane były szkodliwe spaliny silnikowe. Załogi tak bardzo tego nie znosiły, że często latały z otwartą i zablokowaną osłoną – co całkowicie niwelowało sens jej istnienia.
Pod względem mechanicznym Albacore wyposażono w nowy, 14-cylindrowy silnik Bristol Taurus z rozrządem suwakowym. Choć na papierze jednostka ta prezentowała się imponująco, w praktyce była kapryśna, podatna na poważne awarie i miała chroniczne problemy z przegrzewaniem się. Nawet gdy silnik działał bez zarzutu, Albacore oferował jedynie nieznacznie wyższą prędkość niż jego poprzednik, a przy tym był znacznie cięższy i mniej zwrotny.
Pilot Swordfisha mógł natomiast wykonywać gwałtowne manewry swoim powolnym, lecz niezwykle czułym na stery dwupłatowcem, skutecznie unikając ognia artylerii przeciwlotniczej. Albacore sprawiał wrażenie ociężałego i niezdarnego, przez co podczas ataku stawał się łatwym celem. Do 1943 roku Royal Navy po cichu je wycofała, zastępując je jednopłatowcami takimi jak Fairey Barracuda czy Grumman Avenger. Przestarzały Fairey Swordfish przetrwał swojego następcę – operując z pokładów lotniskowców eskortowych, zwalczał niemieckie okręty podwodne, i pozostał w pierwszej linii aż do zakończenia wojny w 1945 roku.
JAK TO MOŻLIWE, ŻE TACHIKAWA KI-77 – SAMOLOT Z CZASÓW II WOJNY ŚWIATOWEJ – OSIĄGNĄŁ ZASIĘG 18 000 KILOMETRÓW, NAWET JEŚLI BYŁ MASZYNĄ EKSPERYMENTALNĄ?
2 lipca 1944 maszyna wykonała 19 okrążeń po trasie trójkątnej w rejonie Mandżurii, lądując po 57 godzinach i 9 minutach. Pokonany dystans wyniósł 16.435 km przy średniej prędkości 288,2 km/h – był to wynik o 3499 km lepszy od dotychczasowego rekordu 12.936 km, ustanowionego przez włoski samolot Savoia-Marchetti SM.75 w sierpniu 1939 roku (leciał po zamkniętym okręgu).
W momencie lądowania w zbiornikach Ki-77 pozostało jeszcze 800 litrów paliwa (z początkowego zapasu 12 200 litrów), co oznacza, że maksymalny zasięg samolotu wynosił około 18 000 km.
Aby uzyskać zasięg 18 000 kilometrów przy użyciu technologii z epoki II wojny światowej, inżynierowie przekształcili samolot w ogromny, latający zbiornik paliwa.
Projekt Ki-77 powstał w 1939 roku jako przedsięwzięcie cywilne, sponsorowane przez gazetę „Asahi Shimbun”. Celem był lot bez międzylądowań z Tokio do Nowego Jorku, mający uświetnić 2600. rocznicę powstania Cesarstwa Japonii.
Po wybuchu II wojny światowej projekt przejęła Cesarska Armia Japońska, dążąc do ustanowienia bezpośredniego połączenia lotniczego z sojusznikiem z państw Osi – Niemcami. Tak imponujący zasięg uzyskano dzięki trzem rozwiązaniom konstrukcyjnym: optymalizacji aerodynamiki, rygorystycznemu zarządzaniu masą oraz specjalnemu dostrojeniu silników.
Ki-77 wyposażono w skrzydła o profilu laminarnym, zaprojektowane przez dr. Hidemasę Kimurę z Cesarskiego Uniwersytetu w Tokio. Skrzydła te charakteryzowały się bardzo dużym wydłużeniem – były długie, smukłe i miały rozpiętość bliską 30 metrów.
Taka konstrukcja opóźniała oderwanie warstwy przyściennej powietrza, co znacząco zmniejszało opór aerodynamiczny w porównaniu ze standardowymi bombowcami z tamtego okresu. W centralnej części skrzydeł oraz w dolnej sekcji kadłuba umieszczono zintegrowane zbiorniki paliwa o łącznej pojemności 11.155 litrów. W pełni zatankowany Ki-77 ważył przy starcie 16.725 kilogramów, z czego paliwo stanowiło aż 56% masy całkowitej.
Na zdjęciu Tachikawa Ki-77 pokładzie lotniskowca eskortowego „Bogue”, który po II wojnie światowej przetransportował zdobytą samolot do Stanów Zjednoczonych w celu jej poddania ocenie.
Aby to osiągnąć, z samolotu usunięto wszelkie zbędne elementy: nie posiadał on opancerzenia ani uzbrojenia obronnego, a jego kabina – pozbawiona systemu ciśnieniowego – była utrzymana w skrajnie spartańskim standardzie. Silniki zostały dostosowane do długotrwałego lotu, a nie do osiągania dużych prędkości czy wykonywania manewrów bojowych.
Samolot był napędzany dwoma 14-cylindrowymi silnikami gwiazdowymi Nakajima Ha-115, z których każdy osiągał moc 1170 koni mechanicznych. Silniki te skonfigurowano tak, aby pracowały przy bardzo niskich obrotach, co pozwalało zoptymalizować zużycie paliwa podczas powolnego, jednostajnego lotu przelotowego – warunku niezbędnego w przypadku wyprawy trwającej kilka dni.
Zasięg wynoszący 18.000 kilometrów osiągnięto dzięki całkowitemu podporządkowaniu konstrukcji efektywności paliwowej, kosztem wszelkich innych parametrów lotnych.
A co z pilotami?
W rekordowym locie z lipca 1944 roku samolot miał 5-osobową załogę, która mieściła się w szczelnej, opływowej i bardzo ciasnej kabinie ulokowanej w przedniej części kadłuba. Ze względu na ogromne ilości paliwa, które musiały zmieścić się w samolocie, konstrukcja kadłuba była niezwykle smukła, co drastycznie ograniczało przestrzeń życiową dla ludzi.
- Załogę stanowiło 5 osób (2 pilotów, 2 inżynierów pokładowych oraz radiooperatora)
- Kabina pilotów była wyposażona w dwa stanowiska obok siebie (pilot i drugi pilot) z doskonałą widocznością. Zaraz za nimi znajdowały się ciasne stanowiska dla reszty załogi (mechaników i radiooperatora).
- Kadłub Ki-77 został zaprojektowany tak, aby zminimalizować opór powietrza. Kabina była w pełni odizolowana i uszczelniona, co miało ułatwić loty na dużych wysokościach i zmniejszyć potrzebę ciągłego używania masek tlenowych. System ten jednak przeciekał i podczas wielogodzinnych lotów załoga i tak musiała korzystać z aparatury tlenowej. Prawie cała pozostała przestrzeń wewnątrz skrzydeł (aż 70% ich objętości) oraz wolne miejsca w kadłubie były zaadaptowane na potężne zbiorniki paliwa, przez co załoga spędziła ponad 57 godzin lotu rekordowego stłoczona na minimalnej przestrzeni.
*
Był jeszcze wcześniejszy lot, w lipcu 1943 roku. Maszyna wystartowała ze Singapuru, lecz zaginęła nad Oceanem Indyjskim – najprawdopodobniej została zestrzelona przez brytyjskie myśliwce po złamaniu szyfrów przez ośrodek w Bletchley Park. Oto szczegóły lotu:
- Start 7 lipca 1943
- Z Singapuru do lotniska Sarabus na Krymie (obecnie Gwardiejskoje na Ukrainie)
- Celem misji było nawiązanie bezpośredniego połączenia transportowo-dyplomatycznego między Japonią a hitlerowskimi Niemcami.
- Załoga 8 osób, w tym 3 oficerów Cesarskiej Armii Japońskiej.
- Był to drugi egzemplarz prototypowy, nieuzbrojony, z wielkim zapasem paliwa.
- Dzięki systemowi ULTRA Alianci znali plan lotu; bezbronny samolot nie miał szans w starciu z patrolowymi myśliwcami nad Oceanem Indyjskim.
BYŁY NIE TYLKO W BERLINIE
Oto Flaktürme w Wiedniu. Po wojnie uznano, że jej usunięcie kosztowałoby zbyt dużo pieniędzy.